Wat is dat toch, representativiteit?
Wanneer is een onderzoek representatief? Het begint met de juiste vraag te stellen.

Er zijn namelijk verschillende definities. Enkele definities van representativiteit:

  • ‘een indruk geven van’ bijv. organisaties worden op hun representativiteit getoetst; de mate waarin een steekproef of deelverzameling een juiste afspiegeling vormt van het geheel, de gehele populatie.
    Voorbeeld:   `de representativiteit van een steekproef voor een wetenschappelijk onderzoek
    – Juridischwoordenboek
  • De mate waarin de respondenten uit een steekproef een goede afspiegeling vormen van de populatie (doelgroep van het onderzoek). Representativiteit is belangrijk om de resultaten uit steekproefonderzoek te kunnen generaliseren en extrapoleren naar de totale populatie. Representativiteit wordt vaak gecontroleerd op demografische variabelen (bijvoorbeeld leeftijd, geslacht, inkomen, regio).
    – Multiscope 
  • Geschiktheid om de winkel te vertegenwoordigen.
    -Encyclo.nl
  • Mate van waarschijnlijkheid dat de uitkomsten van een onderzoek van toepassing zijn op alle volgende overeenkomstige steekproeven.
    – Glossarium

Representativiteit toetsen – roer eerst en proef daarna de soep

Stel je voor, je bent soepen aan het koken. Je hebt soep 1 (zie afbeelding 1) en soep 2 (zie afbeelding 2). Je kunt er vanuit gaan dat als je een lepel soep pakt uit soep 1, deze lepel bij elke hap hetzelfde zal smaken. Bij soep 2 is dit niet het geval, elke lepel zal anders smaken. Soms proef je een soepbal, soms een stuk groente en soms geen van beide. Dit voorbeeld is ook terug te zien bij het uitvoeren van onderzoek en het trekken van conclusies.

Afbeelding 1 – Soep die elke keer het zelfde smaakt
Afbeelding 2 – Soep die bij elke hap anders smaakt

Een keer goed de soep roeren, kan dus helpen. Denk van tevoren na, welke ingrediënten de smaak van de soep kunnen aanpassen.

In onderzoeksland noemen ze de ingrediënten van de soep de demografische factoren. De demografische factoren zijn o.a. geslacht, leeftijd en woonplaats. Afhankelijk van het soort onderzoek, heb je ook specifieke kenmerken. Denk aan het checken of iemand lid is van een politieke partij, als er bijvoorbeeld een onderzoek wordt gedaan naar de beleving van de persoon rondom de verkiezingen.

Stappen om de representativiteit te meten
Hanteer in ieder geval de volgende stappen:

Stap 1: Breng de totale groep waar je uitspraken over wilt doen in kaart
Stap 2: Breng de response (steekproef) in kaart
Stap 3: Vergelijk de response met de populatie en bezie of deze afwijken

In een eerdere blog over representativiteit zijn de stappen toegelicht.

Steekproef versus populatie.
Voorgesteld kan worden, dat er verkeerde conclusies worden getrokken als de steekproef niet representatief is. Dit is bijvoorbeeld het geval als je alleen maar de soepballen uit de soep lepelt.

Double-check
Afgevraagd dient te worden, of de uitkomsten van het onderzoek hetzelfde zijn als er een response van 100% was geweest. Zo ja, dan is er sprake vaneen representatief onderzoek. Een leuke vingeroefening is bijvoorbeeld als gekeken worden naar het Oekraïne referendumwat als er een opkomstpercentage van 100% was bij het referendum?

Lees meer over de representativiteit van het onderzoek in de blog onderzoek in Nederland met acht miljoen respondenten representatief?